Ana sayfa KÜLTÜR-SANAT Frig vadisinden çıkıp dünyayı saran özgürlük sembolü

Frig vadisinden çıkıp dünyayı saran özgürlük sembolü

0

Frig vadisinden çıkıp dünyayı saran özgürlük sembolü “KIRMIZI BAŞLIK” Bizim olmasına rağmen kimse bilmiyor

Fransız Devrimi’nden Amerikan bağımsızlık mücadelesine, Latin Amerika ordularının armalarından Meksika ve Güney Amerika’daki sömürgecilik karşıtı hareketlerin sembollerine kadar birçok yerde görülen “Kırmızı Başlığı”nın anavatanı Afyonkarahisar, Eskişehir ve Kütahya arasında kalan Frig vadisinden çıktığını biliyor muydunuz?

Günün birinde çoban tanrı Pan, flütüyle güneş tanrı Apollo’ya meydan okur. Bütün tanrılar içinde en iyi müzisyen olan Apollo’ya üstünlük tasarlayarak, sazlarını yarıştırmaya davet eder. Böylece musiki atışması başlar. Pan’ın flütünden dökülen nağmeler öyle tatlı ve dokunaklıdır ki, bütün tabiat susar. Kuşlar dikkat kesilir, sincaplar delillerinden çıkar, ağaçlar bile iki yana saklanmaya başlar. Sonra, Apollo altın lirini eline alır. Nağmeleri, o güne kadar hiçbir ölümlünün duymadığı kadar büyüleyicidir. Ormanın en vahşi mahlukları bile musikinin tesiri ile taş kesilir.

Yarışma bittiğinde bütün dinleyiciler Apollo’nun ayağına kapanarak onu galip ilan ederler. Kral Midas hariç. Midas’a göre Pan’ın müziği daha üstündür. Öfkeden köpüren kibirli tanrı Apollo, “Ey ölümlü! Madem ki, kulakların bu kadar kötü işitiyor, o kulaklara en uygun şekil budur” diyerek Midas’ın kulaklarını eşek kulaklarına çevirir.

Talihsiz bir seçimin kurbanı olan zavallı Midas, kulaklarını gizlemek için başına geçirdiği şapka ile dolaşmaya başlar. Efsane bu ya, Frigya Kralı Midas’ın taktığı o başlık, kaba kuvvet ve otoriteye karşı başkaldırının, özgürlük ve bağımsızlığın sembolü olur.

Frigya başlığı o gün bugündür bağımsızlık hareketlerinin simgesi haline gelir. Fransız Devrimi’nden Amerikan bağımsızlık mücadelesine, Latin Amerika ordularının armalarına kadar ulaşmıştır. Meksika ve Güney Amerika’daki sömürgecilik karşıtı hareketler Fransız Devrimi’nden ilham aldıkları için, Frig başlığı bu ülkelerin arma, bayrak ve paralarında yer alıştır.

Şirinler’in İdeolojisi
Dünyaca ünlü ve ülkemizde de hala gösterilmekte olan ünlü çizgi film “Şirinler”in de başlarında Frig başlığı vardır. “Peyo” adıyla tanınan Belçikalı çizer Pierre Culliford’un hayat verdiği mavi tenli Şirinler’in reisi Şirin Baba kızıl Frigya başlığı takar, diğerlerinki ise beyazdır. Gerek hayat felsefeleri, gerekse Şirin Baba’nın taktığı kızıl özgürlük başlığından ötürü, bu sevimli yaratıkların sosyalist ve hatta komünist oldukları iddia edilir.

Anadolu topraklarından çıkan bu başlığı dünya alem bilir, bağımsızlık mücadelelerine bayrak yapar ama, biz hiç tanımayız. Yerel basın bile bu çalışmalara duyarsız kalmış. Afyonkarahisar, Eskişehir ve Kütahya arasında bulunan Frig vadisinin tanıtılması için yapılan hiçbir çalışmada “Frig Başlığı” yer almadı. Oysa tanıtım için bundan daha ideal ve evrensel bir simge olamaz. Dünyada Frig başlığı ile ilgili yüzlerce araştırma, inceleme ve makale olmasına rağmen, Türkiye’nin arkeoloji ve tarih literatüründe Frig başlığına dair tek bir satır yer almaz.

Tanrı Mitra’ya uzanır
Aslına bakılırsa, Frig başlığının özgürlük savaşlarına sembol olması tamamen tesadüf eseridir. Daha doğrusu, Romalılar zamanında azad edilen kölelerin, artık özgür olduklarını göstermek için başlarına geçirdikleri, “pileus” adı verilen başlıkla karıştırılmıştır. Romalı sabık kölelerin başlığı koni şeklindedir. Antik çağın mitolojik tasvirlerinde, Kastor ve Polluks ikizlerinin başında “pileus” vardır.
Frigya başlığı ise daha yüksek ve tepe kısmı devriktir. Bu iki şapkanın bir biri ile karıştırılması neticesinde, kırmızı Frig başlığı 18. yüzyılda sembol haline gelmiştir.

Frig başlığının tarihi Hitit ve Pers kökenli güneş tanrı Mitra’ya kadar dayanır. Dostluk, yemin ve anlaşmaların tanrısı olan Mitra, genelde dizini bir boğanın üzerine çökmüş, hayvanı kurban ederken tasvir edilmiş ve başında da Frig şapkası vardır. Hıristiyanlık öncesinde Avrupa’da yangın bir inanç olan Mitraizm de bu başlıkla birleşmiştir.

Milattan önce 1200’lerde Trakya’dan Anadolu’ya gelip iç ve batı kısımlara yerleşen Frigler, Hitit medeniyetinin yıkılmasından sonra Ankara, Kütahya, Eskişehir ve Afyonkarahisar’ın dağlık bölgelerinde, Uşak ve Denizli’ye kadar uzanan bir alanda yaşamışlardır. Milattan Önce 750’li yıllarda Frigya krallığını kurup Gordion’u başkent yapmışlardır. İşte o tarihten itibaren, Frigler’in taktığı başlığın izini çağlar boyu sürmek mümkündür.

Suikastı kutladılar
Antik vazo resimleri ve heykellerde bütün Truvalılar, özellikle Paris, başında o başlıkla tasvir edilmiştir. Yunanlılar kendilerinden olmayan “barbarları” Truvalıları tanımlamak için Frig başlığına başvurmuşlardır. Anadolu tanrılarından Attis de Frig başlığı taşır. Tanrı Attis sonraları, Roma ve Helen kültüründe ortaya çıkmıştır. Frigya kralı Midas’ın eşek kulaklarını Frig şapkasıyla örtmesi ilk kez Milattan Önce 338’de Aristophanes tarafından bir oyuna konu edilmiş, bir nesil kadar sonrada bu tasvir vazo resimlerine yansımıştır. Romalı ozanlar da mısralarında Truvalı yerine “Frigyalı” ibaresini kullanmışlardır. Rivayete göre Milattan Önce 44’te Jülyus Sezar’ın öldürülmesinden sonra da imparatorun muhalifleri, mızraklarının ucuna Frig başlığı geçirip sokaklarda yürüyerek suikastı kutlamışlardır.

Frig kültürü, antik dönemin Anadolu kaynaklı olan ve dünyayı en çok etkileyen kültürdür. Kral Midas, Altın Dokunuş Efsanesi, Pan Flüt, Şifalı Sular ve dünyanın özgürlük ve bağımsızlık simgesi olarak kabul ettiği Frig şapkası, Anadolu’nun ve hatta Afyon’undur. Frig şapkası Fransız Devrimi’nde devrimcilerin simgesidir. Frig şapkası Venezüella, Küba, Paraguay, Uruguay, Meksika, Arjantin, El Salvador, Kolombiya, Haiti, Bolivya ve Nikaragua’nın ulusal, New York ile New Jersey’in amblemindeki simgelerdir. Frig şapkası ABD ordu ve ABD Senato amblemlerindeki simgelerdendir. Paralarda kullanılmıştır. Bitkilere, dağlara ve tepelere ismini vermiştir. Dünyaca ünlü çizgi roman Şirinler’in şapkası Frigya şapkasıdır ve Anadolu’nundur, Afyon’undur. Frig şapkası dünya bilim, sanat ve sosyal yaşamında Türkiye ve Afyon hariç hayatın içindedir.”

*Ünlü çizgi film kahramanları Şirinler özgürlüğü sembolize eden Frig başlığı takar. Şirin baba kırmızı şapkası ile gönüllerde taht kurmuştu.

*A.B.D. kültürü 1600’lü yıllardan beri “Frig Şapkası”nı özgürlük ve bağımsızlık sembolü
olarak kullanmıştır. ”Frig Şapkası”; Amerikalıların İngiltere Krallığı’na karşı mücadelesinde, ekonomik krizlerde toplumsal dayanışma ve ilerlemenin moral değeri olarak kullanılmıştır

*Frig başlığının tarihi tarihi Hitit ve Pers kökenli güneş tanrı Mitra’ya kadar dayanır. Dostluk, yemin ve anlaşmaların tanrısı olan Mitra, genelde dizini bir boğanın üzerine çökmüş, hayvanı kurban ederken tasvir edilmiş ve başında da Frig şapkası vardır.

*Frigya’nın ana tanrıçası Kibele’nin aşık olduğu tanrı Attis, heykellerde hep Frigya başlığıyla tasvir edilir. Attis yaz sonunda ölür, tabiat tanrının ilkbahardaki yeniden doğumuna kadar uykuya yatar.

Bir uygarlık aslında herkesindir.
Örneğin Frigya uygarlığı, dünya kültür mirası içinde yer alır. Bu bakımdan bu uygarlığın kültürüne ait
değerler, başka uygarlıklara sahip insanlar tarafından da kullanılabilirler; tabii kaynak göstermek
kaydıyla. Batı uygarlığının çoğu kaynakları Doğu’dadır, ama nedense bu pek zikredilmez. Doğu’dan kast edilen de bilindiği gibi daha çok Anadolu’dur. Batı’nın çoğu- gerçek kaynakları, Anadolu insanının düşündüğü, soyutladığı, tasarladığı, planladığı maddi, manevi ürünler ve bu ürünlerin kültürleridir. Mesela, Fransız Devrimi’nin en önemli sembolü olan Marianne’ın başında taşıdığı şapka, bir özgürlük sembolü olarak, bir devrim sembolü olarak Batı uygarlığının değil, Anadolu Frigya uygarlığında Fransız Devrimi’nden binlerce yıl önce- halkın kullandığı bir şapkadır aslında.
Ama Fransızlar bundan hiç söz etmezler. Batı, her şeyden söz eder, yazar ve çizer ama kaynak göstermez; kaynağı kamuyla pek paylaşmaz, bilgiler sadece akademik alanda kalır.

BİR YORUM YAZ

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi giriniz